کتاب نابرابری جنسیتی آموزشی، تألیف دکتر انیس رضایی - میثم پرهوده منتشر شد!

پیشگفتار

امروزه جامعه جهانی بیش از پیش ترغیب شده است تا با جدیّت بیشتری به رشد انسانی دختران بپردازد. زیرا این گروه از پیشرفتهای حاصل در زمینه نبرد جهانی علیه فقر، نابرابری و تبعیض سهمی نابرابر دریافت داشته اند. اگر قرار است جامعه انسانی به شکلی متعادل ­و متوازن در مسیر تحولات و توسعه اجتماعی­گام بردارد، لازم است تا در توزیع فرصت­های انسانی به دختران سهمی را که استحقاق آن را دارند، پرداخته شود(عبدوس، 1381: 243). دختران در مقایسه با پسران موقعیت پایین­تری دارند و از حقوق، فرصت ­ها و امتیازات کمتری بهره­مند می­شوند و از همان ابتدا نابرابری را در خانواده و اجتماع تجربه می‌کنند؛ و به منابع مادی و معنوی کمتری دسترسی دارند. بهره برداری بهینه از منابع مادی و معنوی جوامع به رشد علمی افرادی که در آن جوامع زندگی می‌کنند بستگی دارد.زمینه رشد علمی افراد نیز از طریق امکان بهره مندی از آموزش فراهم می‌گردد. سازمان ملل متحد در جهت نهادینه کردن جایگاه زنان در برنامه‌های آموزشی و توسعه ای، سالهای 1985- 1976 را دهۀ زن اعلام کرد که در این مدت با برگزاری چهارکنفرانس توجه جهانیان را به نقش زن در امور علمی، آموزشی و اجتماعی جلب کرد. همچنین در سال 1948 اعلامیه جهانی حقوق بشر حق آموزش را برای همه افراد اعم از زن و مرد به رسمیت شناخت( مایا، 2008). امروزه دیگر نمی توان از زنان و دختران انتظار داشت که به این مسئله باور داشته باشند که عوامل بیولوژیکی و تفاوت‌های جسمانی، سرنوشت و تقدیر افراد را تعیین می­کند، بلکه اعتقاد راسخ آن است که هر فرد بنا بر استعدادها و تواناییها سرنوشت خود را می­سازد و تمامی افراد بشر از هم متفاوتند و مؤنث بودن یکی از این تفاوت ها است(ویلیامسون، 1377). از آنجا که نابرابری جنسیتی آموزشی مقدمه­ ی به وجود آمدن نابرابری‌های دیگر است، هدف ما نیز شناسایی برخی از عوامل اجتماعی- فرهنگی است که روز به روز بر این نابرابری می‌افزاید تا باشناسایی این عوامل بتوانیم گامی هر چند کوچک در جهت توسعه و پیشرفت جامعه برداریم. 

مقدمه

 یکی از عوامل و شاخصه‌های مهم توسعه« برابری جنسیتی» است. در فرآیند تو سعه، علاوه بر افزایش دستیابی زنان به منابع و رفاه بیشتر، زمینه مساعد برای مشارکت جدی آنان نیز در آن هموار می‌شود. برخورداری زنان از برابری و مساوات جنسیتی، آنان را به سوی توسعه فزآینده سوق می‌دهد، زیرا منجر به حضور، فعالیت و مشارکت آنان در همه عرصه ها و افزایش و ارتقای توانایی‌های آنان می‌شود توازن قدرت بین زنان و مردان یک جامعه به نحوی که هیچ کدام از آنها فرمانروای دیگری نباشد و هر دو به نحو برابر به منابع و منافع آن دسترسي داشته باشند، يكي از شاخص هاي مهم توسعه يافتگي جامعه است. از اين روست كه آموزش، جايگاه مهمي می‌يابد، زيرا يكي از منابعي است كه امكان دسترسي برابر به آن، هم محصول­و شاخص توسعه و هم موجب رشد­و تسريع روند فزآينده توسعه است( شكوری­راد، 1380: 7). اهميّت كسب سواد و علم آموزي و دستيابي به عدالت جنسيتي هم در مذهب و هم در قوانين ما از جمله قانون اساسي به صراحت تأكيد شده است. پيش از اسلام علم آموزي يك جريان فراگير و در دسترس همگان نبوده و تنها اقليتي خاص از آن بهره مند می‌شدند. دين مبين اسلام فراگيري علم را از اولويت هاي خود قرار داد و ندای«اطلبو العلم فريضه علي كل المسلم و مسلمه» را به همه مردان و زنان گوشزد نمود.(نبي زاده سرابندي، 1384: 156 ). در قانون اساسي نيز بر اين امر تأكيد شده است. در اصل سي ام قانون اساسي دولت موظف شده است تا وسايل آموزش و پرورش رايگان براي همه ملّت (بدون توجه به جنسيت) تا پايان دوره تحصيلي متوسطه را فراهم نمايد و در اصل نوزدهم نيز به حقوق مساوي ايران صرف نظر از رنگ، نژاد و زبان اشاره می‌نمايد (ملكي، 1372: 11).

 لزوم آموزش و عدالت آموزشي در معاهدات و كنوانسيون هاي جهاني نيز مورد تأكيد قرار گرفته است. در آستانه عصر جديد و نياز دولت ها به حضور در عرصه جهاني، توجه ويژه به آموزش به عنوان يك حق را براي ملّت ها پر رنگ نموده است. بر اين اساس دولت ها متعهد به تأمين آموزش براي احاد ملّت خود هستند. حق قانوني براي دسترسي به آموزش پلي براي لذت بردن از همه حقوق انسانی ديگر است و ناديده انگاشتن اين حقوق به مخاطره انداختن انسانيت است.(توماسوسكي،2003: 1).كنوانسيون حقوق بشر مي­گويد هر فرد حق دسترسي به آموزش را دارد و آموزش بايد حداقل در مراحل پايه اي و ابتدايي الزامي و رايگان باشد (يونسكو، 1999). معاهده تصويب شده دركشور داكار نيز خواهان رفع هر گونه تبعيض عليه دختران و زنان به ويژه در زمينه آموزش است و تأكيد دارد كه زنان بايد حق دسترسي به آموزش را دارا باشند (توماسوسكي، 2006: 42 ).

همان طور كه قبلاً اشاره شد تفاوت­هاي جنسيتي به طور عام و شكاف جنسيتي در آموزش به طور خاص از موانع اساسي رشد و توسعه به شمار مي­آيد. تجربۀ دهه هاي اخير كشورهاي در حال توسعه مبين آن است كه افزايش سرمايه گذاري در نيروي انساني، به ويژه آموزش زنان، زمينه را براي دستيابي به رشد اقتصادي بالاتر و رفاه اجتماعي بيشتر مهيا می‌سازد. تبعيض جنسيتي در هر شكل آن، سبب مي­شودكه زنان نتوانند فعالانه در جامعه به فعاليت بپردازند. از آنجا كه حضور و مشاركت زنان در حكم نيمي از نيروي بالقوۀ كار می‌تواند نقش مؤثري در پيشرفت جامعه داشته باشد، از بين بردن تفاوت­ها و شكاف­هاي جنسي در آموزش و پرورش نه تنها به برابري بيشتر بلكه به كارايي بالاتر می‌انجامد (عمادزاده، 1382: 116 ). 

 تحقيقات­كلمن در زمره پژوهشهاي اوليه­اي است كه در خصوص فرصت ها و نابرابري­هاي آموزشي انجام گرفته است.(معروفي،1379: 333)كومبز در تحقيقش­دلايل بنيادي نابرابري­هاي جنسي در آموزش را فرهنگ سنتي، آداب و رسوم و تابوهاي جوامع خاص ذكر مي­كند(کومبز، 1373: 333 ).تحقيقات استروم كوئيست نشان می‌دهد كه برابري جنسيتي زماني در آموزش رخ مي­دهد كه تبعيض جنسي، گفتارهاي كليشه اي و جدايي جنسي حذف گردد (مرادي، 1384: 130). نتايج تحقيق آبيلي نشان مي­دهد كه علت ترك تحصيل و سواد پايين زنان، ازدواج زود هنگام و قبول وظايف خانگي مادر است(آبيلي،1384: 34 ) شهرياري در تحقيقش به اين نتيجه می‌رسدكه، آنچه موجب می‌شود زنان كمتر از مردان از نعمت سواد برخوردار گردند كليشه هاي سنتي و فقر است( شهرياري، 1384: 34 ).

 طي سالهاي­گذشته وضع آموزش در سراسر جهان پيشرفت چشمگيري داشته است. ميزان متوسط باسوادي در كشورهاي در حال رشد از جمله ايران از 43درصد در سال1970 به 65 درصد در سال1990 افزايش يافته است؛ در همين سالها نيز ميزان ناخالص متوسط ثبت­نام در مدارس ابتدايي كليه­كشورها از 84درصد به 98درصد رسيده است(عبدوس، 1384: 244 ). 

 با اين همه در منطقه ي درود فرامان كرمانشاه ميزان آموزش براي دختران پايين است، به عبارت ديگر نسبت باسوادي در سال 85 براي مردان 78 درصد و براي زنان 40 درصد بوده است (مركز آمار ايران، 1385). 

در منطقه مورد بررسی با توجه به مشاهدات محقّق، نگاه اکثریت اهالی آن به جنس زن یا دختر یک نگاه درجه دوّمی است؛ بدین معنی که زن از دید آنها کسی است که بچه به دنیا بیاورد، مطیع، وابسته، منفعل،خانه­دار، زیبا و دارای صفاتی این چنینی باشد.سواد و تحصیلات دختران از دید اهالی این منطقه یک موضوع کم اهمیت و یا شاید بی­اهمّیت است. عليرغم وجود مدارس ابتدايي و راهنمايي در اين منطقه والدين به دختران خود اجازه­ي رفتن به مدرسه را نمي­دهند، با توجه به اهمّيت آموزش زنان و دختران در روند توسعه و دستيابي به برابري جنسيتي در اين زمينه، محقّق به دنبال عوامل اجتماعي­و فرهنگي مؤثر بر اين نابرابريِ جنسیتی آموزشي است.در واقع سؤال اصلي­و دغدغه­ي محقّق اين است كه چه­عوامل اجتماعي و فرهنگي وضعيت موجود (نابرابريِ جنسيتي در آموزش) را ايجاد كرده است؟ 

نهایتاً باید توجه داشت در کتاب حاضر به دنبال پاسخ به سوالات ذیل هستیم:

1-آيا بين عوامل اجتماعي(مثل جامعه پذيري جنسيتي و داشتن اعتقاد به ايفاي نقش جنسيتي) با نابرابري جنسيتي آموزشي رابطه معنادار وجود دارد؟

2-آيا بين عوامل فرهنگي(مثل داشتن ايدئولوژي مرد سالاري و عقايد قالبي جنسيتي)با نابرابريِ جنسيتي آموزشي رابطه اي معنادار وجود دارد؟

3-آيا بين محاسبات عقلاني والدين (پاداش و منفعت بيشتر براي والدين) با تحصيلات كمتر دختران (نابرابري جنسيتي آموزشي) رابطه اي معنادار وجود دارد؟

رزومه علمی مولف: 

((محل درج رزومه علمی و عکس مولف کتاب فوق))

جهت ارسال رزومه علمی و درج در این صفحه با ارسال فایل رزومه، عکس و فایل های خود، با اکانت ایتا یا واتس آپ 09100636002 پیام دهید.

جهت دریافت کارت شناسایی نویسندگی (مخصوص مولفان قانون یار) با دفتر مرکزی بنیاد علمی قانون یار تماس بگیرید.

((نمونه کارت صادره نویسندگان فرهیخته بنیاد علمی قانون یار))

اطلاعیه مهم

لازم به ذکر است کارت شناسایی به صورت فارسی و انگلیسی (با بهترین کیفیت) صادر می گردد...

با افتخار اعلام می‌شود کتاب حاضر توسط مجموعه ناشران وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار به صورت الکترونیکی و فیزیکی چاپ و منتشر شده است.  بنیاد علمی قانون‌یار با بهره‌گیری از تجربه و توان تخصصی خود در حوزه نشر، آماده است آثار علمی، پژوهشی، دانشگاهی و تخصصی نویسندگان، استادان، پژوهشگران و علاقه‌مندان به تألیف را در مسیر چاپ و انتشار همراهی کند. 

اگر شما نیز اثری ارزشمند برای انتشار دارید، می‌توانید با سپردن مراحل آماده‌سازی، اخذ مجوز، صفحه‌آرایی، چاپ و انتشار کتاب خود به مجموعه ناشران وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار، گامی مؤثر در معرفی و ماندگار کردن اندیشه‌ها و دستاوردهای علمی خود بردارید. با پنج انتشارات وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار، در خدمت شما هستیم. کتاب خود را به ما بسپارید و اندیشه‌ها و دستاوردهای علمی‌تان را ماندگار کنید.

همچنین به تمامی نویسندگان و مؤلفان، کارت مخصوص مؤلفان نخبه اعطا می‌شود.

کتاب شما، روایت ماندگار دانش و تجربه شماست؛ آن را با انتشارات های معتبر وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار و چاپخانه اختصاصی این نهاد علمی و پژوهشی منتشر کنید. 

جهت کسب اطلاعات بیشتر با دفتر مرکزی موسسه تماس بگیرید:

 (واحد پژوهش 02166979519) (واحد فروش 02166979526)  (واحد مشاوره 09196748625)