کتاب اثرات سیاست تحمل صفر در نظام آموزشی مدارس، تألیف زهره نظری منتشر شد!

موضوع انضباط یکی از مسائل اساسی در مدیریت منابع انسانی است که به طور عمده بر کنترل و یا پیشگیری از رفتار نادرست افراد تأکید دارد. سه گونه انضباط پیشینی، تدریجی و مثبت، ناشی از همین تلقی رایج از انضباط است. در گونه سنتی به مدیران این مجوز داده می‌شود که در صورت بروز رفتار نامناسب از کارکنان، بلافاصله با ایشان برخورد کنند. در حالیکه در گونه تدریجی بر برخورد مرحله‌ای تأکید شده است. در گونه مثبت انضباط، هرگونه تنبیه نفی شده و تنها اقدام مثبت توصیه می‌شود (دانایی‌فرد، لطیفی نقی پورفر و مشبکی، ۱۳۸۸). انضباط در مدرسه برحسب مقررات و پیامدهای آن عملیاتی شده است. یعنی اگر قاعده‌ای توسط دانش‌آموز شکسته شود او گرفتار پیامد منفی آن می‌شود که رویکرد تنبیهی یا واکنشی نامیده می‌شود. در رویکردهای نوین یک دیدگاه پیش كنشي اتخاذ مي‌شود که قویاً بر این تأکید دارد که کارکنان مدرسه باید گام‌های ملموس و محکم برای تدریس نظامند رفتارهای مورد نظر بردارند و از راهبردهایی برای تشویق و حفظ این رفتارها به محض یادگیری استفاده کنند. راهبرد اساسی برای ایجاد انتظارات رفتاری در سطح مدرسه، اتخاذ همان شیوه‌های آموزشی است که معمولاً برای تدریس مهارت‌های علمی به کار می‌رود. رویکردکنش‌گرایانه از این منظر به معنی تدریس رفتار، درک می‌شود (کولوین، ۲۰۰۷).

انضباط در لغت به معنی سامان گرفتن، نظم داشتن و پیروی کامل از دستورات نظامی است (دهخدا، 1377). در دیگر فرهنگ‌های لغات، انضباط به معنای خوب نگاه داشته شدن، نظم داشتن، مرتب بودن، آراستگی، نظم و ترتیب، حس فرمانبرداری، کنترل، خوی اطاعت و نظایر آن آمده است. طبق این معانی می‌توان گفت: نظم و انضباط فرد به معنای انتظام و اطاعت منطقی و در چارچوب قانون قرار گرفتن است (فروتنی و بحرانی، ۱۳۸۶). واژة لاتین مترادف با انضباط، از لحاظ لفظی از ریشه Disciple و به معنای شاگرد و مرید است، در اصطلاح گاه به معنای ریاضت و تنبیه سخت و گاه به معنای آموزش و نظام آموزشی و گاه مترادف انضباط در مدرسه به کار می‌رود (کرنلیس^{^[1]}، ۱۹۹۹؛ به نقل از لطیفی، ۱۳۸۹). انضباط به روش‌های اشاره دارد که برای جلوگیری از مشکلات رفتاری یا پاسخ دادن به مشکلات رفتاری موجود و از این رو کاستن از وقوع آنها در آینده به کار برده می‌شوند (چارلز^{^[2]}، ۲۰۰۵). بنت و هس^{^[3]} (۱۳۸۰) انضباط را آموزشی تعریف می‌کند که از آن انتظار می‌رود موجب یک رفتار مطلوب و کنترل شده گردد. شریعتمداری (۱۳۸۷) انضباط را کنترل شخصی و تحت نظم و قاعده درآوردن رفتار و اعمال فرد، کنترل خویشتن و اقدام با توجه به آثار و نتایج اعمال خویش اقدام نماید. در مقابل، بی‌انضباطی به گونه ذیل تعریف شده است: «رفتارهای نامعقول و نامنظم که از طرف برخی دانش‌آموزان انجام می‌شود، مشکلاتی را برای معلم به وجود می‌آورد، معلم را در راه رسیدن به ارتقای تحصیلی دانش‌آموزان با مشکل روبرو کرده و مانع از پیشرفت تحصیلی می‌شود» (کلاک ماکلین^{^[4]}، ١٣٧٤، ص ۸۰). فراتر از سطوح تعریفی و در مقام تبیین، از دیدگاه‌های مختلف می‌توان حوزه نظم و انضباط اجتماعی و یا قانون‌پذیری را مورد توجه قرار داد. از دیدگاه نظریه‌پردازان اجتماعی، اگر نظم و ثبات در مجموعه‌ای وجود نداشته باشد، نباید انتظار داشت آن اجتماع به اهداف خود برسد (رسول‌زاده طباطبایی و عبدی، ۱۳۸۹). به تبع تعاریف متعددی که از انضباط وجود دارد، روش‌های انضباطی متفاوتی بکار گرفته می‌شود:

1- فنون انضباطی مستبدانه: بکارگیری قوانین و مقرارت سخت و خشک برای ایجاد رفتار مطلوب از ویژگی‌های انواع انضباط مستبدانه است. این فنون عبارتند از: تنبیه، اعمال محدودیت یا کنترل شدید، وارد کردن به اطاعت کورکورانه و اجباری، تحسین و تأیید ناچیز.

۲- فنون انضباطی سهل‌گیرانه: انضباط آسان‌گیر یا سهل‌گیرانه در واقع انضباط کم یا به عبارتی فقدان انضباط است. در این روش، کودک هیچ محدودیتی ندارد و هرچه می‌خواهد انجام دهد. سر خود تصمیم می‌گیرد و به شیوه‌ای عمل می‌کند که خود میل دارد. در این روش، کودک در جهت الگوهای رفتاری مورد تأیید هدایت نمی‌شود.

3- فنون انضباطی آزادمنشانه: این رویکرد انضباطی با تأکید بر عناصر اراده و اختیار و هوش انسانی بیشتر از روش‌های عقلانی مانند توضیح دادن، بحث کردن و استدلال کردن استفاده کردن استفاده می‌کند. منظور از بکارگیری تمام این روش‌ها، کمک به شخص برای درک این مطلب است که چرا از او انتظار می‌رود به شیوه خاصی عمل کند (توکلی، ۱۳۷۵).

ابراهیمی‌قوام (۱۳۷۵) راهبردهای انضباطی در مدرسه را در ســه سطح قابل اجرا می‌داند: ۱- كـــل آموزشگاه؛ 2- کلاس درس؛ و 3- کنترل شخصی توسط خود دانش‌آموز. در زمینه کل آموزشگاه نیز، باید به سه عنصر اصلی مدیریت آموزشگاه، آموزگاران و برنامه‌های درسی توجه داشت. سه رویکرد انضباطی در کلاس‌های مدرسه توسط اسپریک^{^[5]} (٢٠٠٦) به شرح ذیل شده است:

1) کنش‌گرایانه: معلمان اثر بخش تمرکزشان را بر پیشگیری از مشکلات به جای در افتادن به آن‌ها قرار مي‌دهند. از طریق سازمان مدرسه و گردآوری و استفاده از داده‌های معنی‌دار یک معلم مي‌تواند برنامه کلاس خود را تغییر دهد و آن را اثربخش‌تر سازد.

2) مثبت: معلمان مؤثر، روابطی مشارکتی را با دانش‌آموزان ایجاد می‌کنند و برای آن‌ها بازخورد مثبت و معنی‌دار برای افزایش انگیزش و عملکرد فراهم می‌کنند.

3) آموزشی: معلمان اثر بخش مستقیماً انتظارات رفتاری را در شروع هر سال تحصیلی و در طول ترم هر زمان که لازم باشد بیان می‌کنند و با سوءرفتارها به شکل یک فرصت برای تدریس رفتار جایگزین عمل کنند.

بی‌نظمی‌های دانش‌آموزان در کلاس علل متعددی دارد که عبارتند از: ۱) علل مربوط به دانش‌آموزان، 2) علل مربوط به کلاس درس؛ 3) علل مربوط به خانواده؛ و 4) علل مربوط به عوامل اجتماعی. گاهی بی‌نظمی در کلاس ناشی از خود دانش‌آموزان است و دلایلی همچون ناراحتی جسمی و روحی روانی؛ نداشتن علاقه و انگیزه؛ سردرگم بودن و بی‌اعتنایی به انتظارات معلم و قوانین و مقررات مدرسه و کلاس درس؛ نداشتن برنامه مشخص مطالعه؛ کم خوابی و خستگی مفرط؛ انجام ندادن تکالیف خود؛ تغذیه نامناسب؛ ناامیدی به آینده؛ استقلال‌طلبی و مقابله با اقتدار معلم. بنابراین، از بین بردن یا کاهش عوامل بی‌نظمی در درجه اول مستلزم همکاری و هماهنگی میان خانه و مدرسه است و روشن است که معلمان و اولیای مدرسه به تنهایی و بدون همکاری والدین کاری از پیش نخواهند برد (خاکی، ۱۳۹۲).

مقدمه

سیاست تحمل صفر^{^[6]} به معنی مجازات خودکار هر گونه نقض قوانین توسط افراد است که با هدف از بین بردن رفتارهای نامناسب بکار می‌رود. این سیاست از اعمال قدرت و تخفیف مجازات خاطیان ولو در شرایط خاص ممانعت بعمل می‌آورد و بدون توجه به مجرمیت فرد، شرایط تخفیف و تاریخچه موضوع، مجازات از پیش تعیین‌شده اعمال می‌شود. پس مجازات آن لازم‌الاجرا است و نباید سخت باشد. سیاست تحمل صفر در جرم‌شناسی مطالعه می‌شود و در سیاست‌گذاری رسمی و غیر رسمی سراسر جهان بکار می‌رود. این سیاست حتی در وضعیت‌های غیر رسمی از قبیل آزار جنسی یا سوء استفاده اینترنتی در محیط‌های آموزشی و محیط کار مورد استفاده قرار می‌گیرد. شواهد اندکی در جهت تأیید اثر بخشی این سیاست ارائه شده است. مثلاً چه بسا مردم از تعامل خودداری کرده و رفتارهایی را که از نظرشان غیر قابل قبول مخالف قانون است گزارش نکنند (بیکی، ١٣٩٤). می‌توان گفت تنبيهات سیاست تحمل صفر که هر رو نوع از رفتارهای جدی و غیر جدی را هدف‌گذاری کرده، این پیام روشن را به افراد مشکل‌ساز بالقوه نشان می‌دهد که رفتارهای خاصی تحمل نخواهند شد (اسکیبا و نستینگ^{^[7]}، ۲۰۰۱). یکی از مفاهیم مرتبط با سیاست تحمل صفر در مدارس، عدالت ترمیمی^{^[8]} است و شامل دامنه‌ای از نظارت در نقش اصلی میانجیگری بین مجرمان و قربانیان تا حمایت گسترده‌تر از کاربرد فنون حل تعارض را در بر می‌گیرد (لامونت مكلود و ويلكين^{^[9]}، ۲۰۱۱). سیاست تحمل صفر در مدارس متوسطه در حال حاضر در مواجهه با مجموعه‌ای از سوء‌رفتار به طور گسترده‌ای متفاوت بطوری جدی آشکار شده است. بنابراین این سؤال مخصوصاً از آنجا پیش آمده که آنها به عوامل علی اشاره نمی‌کنند و به طور کلی به حفظ تعلیق و اخراج تأکید شده است، در مقابل، پاسخ بر اساس یک فلسفه عدالت ترمیمی در آغوش ذینفعان در یک فرآیند تعاملی برای حل آسیب با پرداختن به ماهیت سوء‌رفتار و در نتیجه خسارت، شکل گرفته است (ستینچکومب، بیزمور و ریستنبرگ^{^[10]}، ۲٠٠٦). در بررسی مسائل اجتماعی همواره مسأله نظم و و انضباط از مقولات برجسته بوده که شناخت و علمی مسائل اجتماعی از دغدغه‌های مدیران و صاحبنظران اجتماعی بوده است (ابراهیمی مقدمیان، 1387). از آنجا که این سیاست در مسائل انضباطی کاربرد دارد، ارائه تعاریفی از انضباط و روش‌های انضباطی ضرورت می‌یابد.

معلمان و متصدیان آموزش و پرورش در مورد افزایش گزارش خشونت و رفتارهای ضداجتماعی در مدارس اظهار نگرانی می‌کنند. در دو دهه گذشته کنترل دانش‌آموزان مورد توجه شدید مدیران مدارس و شهروندان بوده است. عدم توانایی کنترل شایسته دانش‌آموزان عامل اصلی نارضایتی بسیاری از معلمان و جزو سه دغدغه اصلی مدارس دولتی رتبه‌بندی شده است (روز و گالوپ، ٢٠٠٦؛ به نقل از شیربگی و همکاران، ١٣٩٤). مدیریت مدارس همواره با چالش‌هایی در ارتباط با مسائل انضباطی روبرو بوده است. در مواجهه با بسیاری از مسائل انضباطی لحاظ منطقی و اخلاقی، رویکرد پیشگیرانه ارحجیت دارد و به می‌توان با استفاده از سازوکارهای پیشگیرانه مسائل انضباطی را قبل از وقوع کنترل کرد و با فراهم کردن شرایط مناسب و ارائه آموزش و مشاوره به دانش‌آموزان از هم‌گیر شدن آن جلوگیری کرد، اما برخی از مسائل انضباطی نیازمند برخورد قاطعانه توسط معلمان یا مدیران آموزشی است. با استفاده از سازوکار سیاست تسامح صفر امکان بروز مسائل انضباطی به حداقل ممکن کاهش می‌یابد و برخورد قاطعانه باعث خواهد شد تا تکرارپذیری این مسائل با اعمال رویکرد نظام‌مند کنترل شود. با توجه به اینکه چنین سیاستی در ارتباط با بروز برخی جرایم در مدارس و محیط‌های آموزشی ممکن است مؤثر باشد، کتاب حاضر به دنبال پژوهش در باب امکان‌سنجی بکارگیری مؤثر چنین سیاستی از دیدگاه معلمان مدارس در جامعه مورد مطالعه است. از آنجاییکه سیاست تحمل صفر در مدارس داخل کشور بنابر مطالعات اولیه پژوهشگر تاکنون مطالعه نشده، کتاب کنونی می‌تواند از نگاه یک دانشجوی فلسفه تعلیم و تربیت جنبه نوآورانه داشته باشد. بر این اساس می‌توان با رویکردی تجویزی به ماهیت انضباط در حوزه‌های تربیتی و آموزشی به حل مسائل انضباطی پرداخت.

مسئله اصلی این کتاب این است که با توجه به اینکه در مسائل انضباطی در تجربیات مدارس آمریکایی برای اجرای سیاست تحمل صفر، آیا امکان عملیاتی شدن چنین سیاستی در بافت فرهنگی و اجتماعی مدارس داخل کشور با مطالعه موردی مدارس متوسطه شهر سنندج وجود دارد و در صورت اجرا تا چه حد می‌تواند در کاهش مسائل انضباطی دانش‌آموزان در مدارس مؤثر باشد. در واقع، اگرچه اولویت در مواجهه با مسائل انضباطی، پیشگیری است اما در صورتی که مسائل بی‌انضباطی از طریق آن قابل کنترل نباشد، مدیریت قاطعانه با استفاده از سیاست تسامح صفر چه جایگاهی در تبیین و حل مسائل انضباطی در محیط‌های آموزشگاهی دارد ممکن است این سوال مطرح می‌شود که چگونه معلمان توانند مؤلفه‌هاي تحمل صفر را شناسایی کنند؟ پاسخ روشن است معلمان در مدارس علاوه بر وظایف آموزشی و تعلیماتی چه به صورت رسمی و چه به صورت غیر رسمی درگیر مسائل تربیتی دانش‌آموزان می‌شوند. با این توضیح تعلیم و تربیت به عنوان دو بال اصلی از وظایف آموزشی معلمان مطرح می‌شود. گرچه ممکن است این دیدگاه با مخالفت‌ها یا تردیدهایی همراه شود که وظایف معلمان را صرفاً در مسائل آموزشی تقلیل دهند اما چه به صورت رسمی توسط نظام آموزشی برایشان برنامه‌های درسی و آموزشی مدون جهت مشارکت در مسائل تربیتی مطرح شود و چه نقش الگوسازی و تأثیرات غیر مستقیم رفتار معلمان بر دانش‌آموزان را به عنوان شواهد مبتنی بر نقش تربیتی معلمان تصور کنیم، این مسئله مطرح می‌شود که اساساً معلمان چه نگرشی نسبت به امکان‌سنجی کاربرد سیاست تحمل صفر در مدارس دارند. البته در این کتاب مدیران، معاونان و مشاوران مدارس نیز به جامعه پژوهشی اضافه شدند. در نتیجه برای رسیدن به یک مقایسه چند جانبه از دیدگاه کادر اجرایی مدارس شامل مدیر، معاون یا ناظم و مشاور یا مربی پرورشی هم که تقریباً درگیر مسائل انضباطی دانش‌آموزان هستند به جامعه مطالعه اضافه شدند.

[1]. Comelius

[2]. Charis

[3]. Bennet & hess

[4]. Clack Maclin

[5]. Sprick

[6]. Zero-Tolerance Policy (ZTP)

[7]. Skiba, & Knesting,

[8]. Restorative Justice

[9]. Lamont, Macleod, & Wilkin,

[10]. Stinchcomb, Bazemore, & Riestenberg,

جستجوی نسخه الکترونیکی

رزومه علمی مولف:

((محل درج رزومه علمی و عکس مولف کتاب فوق))

جهت ارسال رزومه علمی و درج در این صفحه با ارسال فایل رزومه، عکس و فایل های خود، با اکانت ایتا یا واتس آپ 09100636002 پیام دهید.

جهت دریافت کارت شناسایی نویسندگی (مخصوص مولفان قانون یار) با دفتر مرکزی بنیاد علمی قانون یار تماس بگیرید.

((نمونه کارت صادره نویسندگان فرهیخته بنیاد علمی قانون یار))

اطلاعیه مهم

لازم به ذکر است کارت شناسایی به صورت فارسی و انگلیسی (با بهترین کیفیت) صادر می گردد...

با افتخار اعلام می‌شود کتاب حاضر توسط مجموعه ناشران وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار به صورت الکترونیکی و فیزیکی چاپ و منتشر شده است. بنیاد علمی قانون‌یار با بهره‌گیری از تجربه و توان تخصصی خود در حوزه نشر، آماده است آثار علمی، پژوهشی، دانشگاهی و تخصصی نویسندگان، استادان، پژوهشگران و علاقه‌مندان به تألیف را در مسیر چاپ و انتشار همراهی کند.

اگر شما نیز اثری ارزشمند برای انتشار دارید، می‌توانید با سپردن مراحل آماده‌سازی، اخذ مجوز، صفحه‌آرایی، چاپ و انتشار کتاب خود به مجموعه ناشران وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار، گامی مؤثر در معرفی و ماندگار کردن اندیشه‌ها و دستاوردهای علمی خود بردارید. با پنج انتشارات وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار، در خدمت شما هستیم. کتاب خود را به ما بسپارید و اندیشه‌ها و دستاوردهای علمی‌تان را ماندگار کنید.

همچنین به تمامی نویسندگان و مؤلفان، کارت مخصوص مؤلفان نخبه اعطا می‌شود.

کتاب شما، روایت ماندگار دانش و تجربه شماست؛ آن را با انتشارات های معتبر وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار و چاپخانه اختصاصی این نهاد علمی و پژوهشی منتشر کنید.

جهت کسب اطلاعات بیشتر با دفتر مرکزی موسسه تماس بگیرید:

(واحد پژوهش 02166979519) (واحد فروش 02166979526) (واحد مشاوره 09196748625)

کتاب اثرات سیاست تحمل صفر در نظام آموزشی مدارس، تألیف زهره نظری منتشر شد!

نظرات

+ افزودن نظر