کتاب تأثیر الگوی حل مسأله خلاقانه بر یادگیری درس علوم، تألیف مهین ویسی، سودابه محمدپور، سهیلا شفیعی منتشر شد!

یکی از مهارتهای ممتاز انسان خلاقیت است. خلاقیت به عنوان یک توانایی همگانی، هم از عوامل گوناگون شخصیتی و فردی ناشی میشود و هم متأثر از عوامل اجتماعی است. تورنس در تعریف وابسته به بقا از خلاقیت، قدرت کنار آمدن فرد با موقعیتهای دشوار را خاطر نشان میسازد. به زعم وی، در زمان برخورد با موقعیتهای دشوار و خطرناک؛ زمانیکه فرد هیچ راهحل از پیش آموخته شده و تمرین کردهای ندارد، به درجهای از خلاقیت نیازمند است. رابرت گانیه خلاقیت را نوعی حل مسأله میداند، او در طبقهبندی خود از انواع بازدههای یادگیری، بالاترین طبقه از مهارتهای ذهنی را حل مسأله نامیده و طبقه دیگری به خلاقیت اختصاص نداده است. هرچند که توانایی تفکر خلاق به شکل بالقوه در ذات انسان به ودیعه نهاده شده است، اما بالفعل درآوردن این مهارت مستلزم کاربست تدابیر صحیح تربیتی و پرورش مناسب این مهارت است. یکی دیگر از ویژگیهای مهم انسانی، برخورداری از توانایی یادگیری است. بخش عظیمی از دانش و اطلاعات بشری از طریق یادگیری کسب میشود. پیشرفت و تمدن، دستیابی به تکنولوژی پیشرفته کنونی، همگی حاصل تلاش انسان بمنظور یادگیری و تجربه اندوزی است. بر اساس پیش بینیها، انسان قرن حاضر به علت تغییر سریع علم و تکنولوژی همواره با مسائل جدید روبرو خواهد بود و این رویارویی نوعی چالش و اضطراب چگونه زیستن را ایجاد خواهد نمود. به منظور ایجاد توازن در برخورد با مسائل جدید، بایستی به انسان اطمینان داده شود که قادر است با آموزش لازم تمام مسائل خود را حل نماید و در مقابل تحولات سریع به زندگی خود ادامه دهد. بدیهی است در این شرایط، یکی از وظایف مهم نظام تعلیم و تربیت، تغییر و تحول در رویکردها و فعالیتهای آموزشی است. نظام تربیتی باید پرورش اندیشمند، خلاق و انتقادی را به عنوان محوریترین موضوع فعالیتهای آموزشی خود قرار دهند و در این راستا افرادی را تربیت نمایند که توانایی حل مسأله و گشودن گرهها و معضلات زندگی خود را داشته باشند. توجه به نگرش در مسائل آموزشی بسیار مهم است. زیرا هدف آموزش و پرورش این است که فرد را به سمت نگرش منطقی و روشن به منظور حل مسائل و مشکلات زندگی و سازماندهی آخرین تجربیات و در پی آن موفقیت در آینده برساند (سام خانیان، 2009، ص 17). نگرشها به عنوان حالت روانشناختی پیچیده انسان که می تواند بر انتخاب و قضاوت مردم، امور و اشیا تاثیر بگذارد، معرفی شده است(مککییرنان، 2011). فوندا (2011) نگرش ها را به عنوان گرایش پاسخ مثبت یا منفی، درک و واکنش درست یا غلط، و تمایلات رفتاری مستمر افراد نسبت به دیگران یا امور تعریف میکند. رنینگر و هیدی (2011) بر این نکته تأکید کردهاند که نگرشها حالتی آموخته شدهاند، به عنوان مثال وضعیت آماده سازی درون سازمانی که افراد را تحت تاثیر قرار می دهد تا در مقابل یک وضعیت خاص، رفتار خاصی را انجام دهند. در برخورد با نگرش ها و دیدگاه‌های یادگیرندگان نسبت به مطالعات علمی در وهله اول باید درک شود که چه نگرشهایی وجود دارد، چگونه آنها را میتوان بهبود بخشید و چگونه این نگرشها بر روند مطالعه و تصمیمگیری دانشآموزان در رابطه با رویکرد آنان در خصوص ادامه تحصیل در آینده تاثیر میگذارد. واژه "نگرش" به عنوان یک اصطلاح عمومی دربرگیرنده جهت گیری یا ارتباط دانشآموزان (مثبت یا منفی) نسبت به یک شی یا رویداد خاص، یا یک مطالعه علمی تعریف میشود (ریود و آساراف، 2011). گوین (2012) در مقوله نگرش نسبت به یادگیری به این نکته تأکید دارد که نگرشهای خوب نسبت به یادگیری به عنوان یک واقعیت مشترک بین معلمان و دانشآموزان به ارزش آموزش و یادگیری اشاره می کند؛ در غیر این صورت، آموزش تاثیرگذار نخواهد بود. بنابر رویکردهای نوین تعلیم و تربیت، باید در آموزش فراگیران عصر جدید از روشی بهره گیری شود که تجزیه و تحلیل حقایق علمی را به آنان بیاموزد تا بواسطه آن قادر گردند، نظریههای جدید را تولید و سازماندهی کنند، حقایق موجود را مقایسه و استنتاج کرده، مسائل را ارزشیابی و حل نمایند و از عقاید خود به طور منطقی و مستدل دفاع نمایند. ما باید روشهای تدریسی را بیابیم که "روش تفکر" را به دانشآموزان بیاموزد (شعبانی، 1386). بنابر آنچه که بیان شد محیطهای آموزشی و متدلوژی حاکم بر آنها به عنوان عاملی تعیین کننده در تربیت فراگیران به حساب میآیند و لازم است این فضاهای آموزشی به گونهای سازماندهی شوند که فراگیران را به درگیری فعالانه با چالشهای پیشرویشان ترغیب نمایند و پتانسیلهای استعداد ذاتی در افراد را به نیرویی جهت خلاقیت، کاوشگری و مشغولیت بدل نمایند. در همین راستا، برنامه آموزشی تحت عنوان تریز به عنوان روش حل خلاقانه مسائل پیشنهاد شده است. تریز ابزار قدرتمندي براي رشد ايده هاي جديد در جريان حل مسأله است. راه حل تريز در برابر مسأله ارائه شده، عبارت است از شناسايي و فرموله كردن يك مشكل عمومی، بکار بردن ابزار مناسب برای تعیین راه حل عمومی و نهایتا تفسیر راه حل عمومی برای تعیین راه حل اختصاصی است. به رغم مطالعات بسیاری که در حوزه تأثیر الگوهای آموزشی بر مهارتهای اساسی یادگیرندگان انجام شده است کمتر مطالعهای وجود دارد که میزان مهارتهای نگرش به خلاقیت و یادگیری را در یادگیرندگان بطور همزمان بررسی کرده باشد، از طرفی توجه این کتاب به الگوی حل مسأله خلاقانه است که این روش نیز از جمله موارد مغفول الگوهای آموزشی از سوی معلمان میباشد؛ بنابراین، این کتاب با هدف بررسی تأثیر الگوی حل مسأله خلاقانه بر نگرش به خلاقیت و یادگیری در درس علوم در دانشآموزان پایه ششم ابتدایی انجام گردیده است.

مقدمه

تفکر شکل پیچیده رفتار انسان است و عالیترین شکل فعالیت عقلی و ذهنی به حساب میآید. به عبارت دیگر، تفکر یک فرآیند شناختی است که به وسیله رموز یا نشانههای نمایانگر اشیا و حوادث، مشخص میشود. بسیاری از صاحبنظران تربیتی معتقدند فقر تفکر دانشآموزان نتیجه حاکمیت روشهای سنتی در مدارس است. خلاقیت به عنوان یک فرآیند می‌تواند به طور پیوسته با یافتن، حل کردن مسائل و انجام راه‌های جدید همراه باشد. افراد برای ایجاد یک نتیجه خلاق، نیاز دارند تا در ابتدا فرآیند درستی را بکار ببرند تا به آنها کمک کند که استعدادشان را بیشتر خلاق کنند.به عنوان مثال آنها ممکن است امور ناشناخته را بررسی کنند تا برای مشکل موجود یک راه حل بهتر یا منحصر به فرد را بیابند، یا روش‌های جدید انجام کار را جستجو می‌کنند. محسنیتبریزی (1380) در پژوهش خود به بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر تفکر خلاق در کودکان دبستانی پرداخته است، نتایج این پژوهش نشان داده است که متغییرهای خانواده، امکانات تفریحی- پرورشی، عوامل درونی، مهارتها، رسانه تلویزیون، بازی و آموزش با تفکر خلاق کودکان همبستگی معنیداری دارند. یکی دیگر از موارد قابل توجه در فرآیند یاددهی و یادگیری درک نگرش فراگیران نسبت به موضوع درسی و یادگیری آن است. نگرش در واقع گرایش پاسخ مثبت یا منفی، درک و واکنش درست یا غلط، و تمایلات رفتاری مستمر افراد نسبت به دیگران یا امور تعریف شده است(فوندا ،2011). المخلافی و ناگاراتنام^{^[1]} (2011) نگرش‌های مربوط به یادگیری را به عنوان یک پدیده که ذاتا دارای ماهیت متغییر است شناسایی کردهاند که میتوان با بهرهمندی از آموزش مناسب، نگرش مثبت نسبت به یادگیری را در فراگیران ایجاد نمود. از دیدگاه سان و همکاران^{^[2]} (2014) نگرش نسبت به یادگیری به احساسات مثبت یا منفی یادگیرنده، ارزیابی و تایید یا گرایش متضاد به محتوای آموزشی اشاره دارد. همچنین لین و چوآنگ^{^[3]}(2014) نگرش نسبت به یادگیری را شامل روش ها، انگیزه و نگرش فراگیران درگیر در فعالیت‌های یادگیری، که از جمله آن میتوان به روش‌های یادگیری، مهارت ها و عادات یادگیری اشاره کرد؛ در نظر میگیرند. آموزش و تدریس از جمله مسائل و فرآیندهای پیچیدهای هستند که اداره آنها به شیوه سنتی دیگر مؤثر نخواهد بود (شعاری نژاد، 1386). معلم در تدریس با عوامل گوناگونی سروکار دارد که با کنترل آنان در مجموع میتواند شرایطی را بوجود آورد که یادگیری مطلوب و پایدار به عنوان با ارزشترین ماحصل آن در نظر گرفته شود. معلم در ایجاد شرایط مطلوب یادگیری، قادر به کنترل بسیاری از عوامل نیست، اما تا حدی میتواند با تعیین اهداف صریح اجرایی و اتخاذ الگوهای مناسسب تدریس و تهیه و بکارگیری تجهیزات لازم، همچنین ایجاد نوعی ارتباط سالم با شاگردانش، کیفیت آموزش خود را دستخوش تحول نماید (شعبانی، 1386). معلم بدون آشنایی و شناخت روشهای مختلف تدریس، هرگز قادر به انتخاب صحیح آن نخواهد بود. او هر اندازه که با روشهای مختلف تدریس آشنا باشد، در موقعیتهای مختلف بمنظور دستیابی به مقاصد آموزشی، آزادی عمل بیشتری خواهد داشت (همان). یکی از برنامههای آموزشی که افزایش حس کنجکاوی، کاوشگری و تفکر خلاق را در افراد موجب میشود، روش حل خلاقانه مسائل است. تریز یکی از روشهایی است که از واقعیت موجود استفاده و باعث کشفیات جدید میشود (لین یانگ و همکاران، 2013). تریز که مبتنی بر رشد و تکامل سیستمهای فنی است شامل انواع مختلفی از روشها، اکتشافات، نوآوریها و کاربرد محاسبات در حل مسائل فنی است. امروزه تریز به عنوان یک سیستم جامع حل مسأله مطرح است (همان). این نظریه با ارائه راهحلهای دستهبندی شده که از کشفیات گذشته به دست آمده است، ذهن نوآوران را به سمت و سویی خاص بخشیده و آشفتگیهای ذهنی و روانی را به طوفانی از ایدههای جدید تبدیل میکند (منصوریان، 1386). با توجه به آنچه که از نظر گذشت و اهمیت مهارتهای حل خلاقانه مسأله، تفکر خلاقیت و یادگیری برای یادگیرندگان، همچنین نقش غیر قابل انکار الگوی تدریس در ایجاد و تثبیت مهارتهای اساسی در دانشآموزان، این کتاب به دنبال پاسخگویی به این سؤال است که، آیا الگوی حل مسأله خلاقانه بر نگرش به خلاقیت و یادگیری دانشآموزان در درس علوم پایه ششم ابتدایی اثرگذار است؟

اهمیت و ضرورت تالیف کتاب حاضر

مسأله نه تنها آن چیزی است که به طور صحیح عمل نمیکند و یا تکلیفی که معلمان برای دانشآموزان خود طرح می کنند، بلکه آن چیزی است که هر تغییری باعث متفاوت شدن یا بهبود آن میگردد. مسأله میتواند یافتن روشی مناسب برای انتقال یک مفهوم جدید در کلاس درس باشد، همچنین مسأله میتواند یافتن روشهای بهتر برای اداره یک شرکتی ارائه خدمات باشد )حائری زاده، 1382؛16). برای جبران نقطه ضعفها و نقائص آموزشی لازم است از مهارتهای خلاقانه حل مسأله بهره جست(همان، ص 17). سیستمهای مدارس ما از کلاس اول تا دانشگاه، همگی بر این نکته توجه دارند که به جای استفاده از قدرت شگفت انگیز مغز برای ایجاد افکار جدید و تبدیل آنها به واقعیت، به ذخیره اطلاعات بپردازیم همیشه به ما فنون یا روشهای دیکته شده حل مسأله را آموختهاند که از آن به عنوان روش (کند و پر زحمت) نیز یاد شده است. لیکن امروز در دنیایی زندگی میکنیم که در حال تغییر و تحول است، دنیایی بسیار پیچیده، دنیایی که با مسائل پیچیده روبروست (ص 17). بنابراین همگان نیازمند کسب مهارتهای تفکر خلاق قابل انعطاف و دقیق هستند تا علاوه بر رویارویی با چنین مسائلی قادر به یافتن راه حلهایی برای پیشبرد اهداف فیزیکی و اجتماعی محیط خود باشند. با بهرهگیری از تفکر خلاق، قادر خواهیم بود به آن دسته از تحولات اساسی مدارس و دانشگاههای ما برای توسعه آموزش برای تمامی فراگیران که به آن نیاز دارند دست یابیم. لذا با کسب مهارتهای خلاقانه حل مسأله موجب در هم آمیختن قدرت تحلیل و تخیل شده و باعث تعادل فکر میشود ما در حل مسائل نسبت به دیگران متمایزتر شویم، چون قدرت تجزیه و تحلیل افزایش یافته و مسائل را بهتر و راحتتر حل نماییم. نهایتاً فرضیههای مطروحه در راستای کتاب حاضر به شرح زیر می باشند:

فرضیه اول: اجرای آموزش براساس الگوی حل مسأله خلاق بر نگرش به خلاقیت در درس علوم تجربی دانشآموزان پایه ششم ابتدایی مؤثر است.
فرضیه دوم: اجرای آموزش براساس الگوی حل مسأله خلاق بر نگرش به یادگیری در درس علوم تجربی دانشآموزان پایه ششم ابتدایی مؤثر است.

[1] Al-Mekhlafi & Nagaratnam

[2] Sun & et al

[3] Lin & Chuang

جستجوی نسخه الکترونیکی

رزومه علمی مولف:

((محل درج رزومه علمی و عکس مولف کتاب فوق))

جهت ارسال رزومه علمی و درج در این صفحه با ارسال فایل رزومه، عکس و فایل های خود، با اکانت ایتا یا واتس آپ 09100636002 پیام دهید.

جهت دریافت کارت شناسایی نویسندگی (مخصوص مولفان قانون یار) با دفتر مرکزی بنیاد علمی قانون یار تماس بگیرید.

((نمونه کارت صادره نویسندگان فرهیخته بنیاد علمی قانون یار))

اطلاعیه مهم

لازم به ذکر است کارت شناسایی به صورت فارسی و انگلیسی (با بهترین کیفیت) صادر می گردد...

با افتخار اعلام می‌شود کتاب حاضر توسط مجموعه ناشران وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار به صورت الکترونیکی و فیزیکی چاپ و منتشر شده است. بنیاد علمی قانون‌یار با بهره‌گیری از تجربه و توان تخصصی خود در حوزه نشر، آماده است آثار علمی، پژوهشی، دانشگاهی و تخصصی نویسندگان، استادان، پژوهشگران و علاقه‌مندان به تألیف را در مسیر چاپ و انتشار همراهی کند.

اگر شما نیز اثری ارزشمند برای انتشار دارید، می‌توانید با سپردن مراحل آماده‌سازی، اخذ مجوز، صفحه‌آرایی، چاپ و انتشار کتاب خود به مجموعه ناشران وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار، گامی مؤثر در معرفی و ماندگار کردن اندیشه‌ها و دستاوردهای علمی خود بردارید. با پنج انتشارات وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار، در خدمت شما هستیم. کتاب خود را به ما بسپارید و اندیشه‌ها و دستاوردهای علمی‌تان را ماندگار کنید.

همچنین به تمامی نویسندگان و مؤلفان، کارت مخصوص مؤلفان نخبه اعطا می‌شود.

کتاب شما، روایت ماندگار دانش و تجربه شماست؛ آن را با انتشارات های معتبر وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار و چاپخانه اختصاصی این نهاد علمی و پژوهشی منتشر کنید.

جهت کسب اطلاعات بیشتر با دفتر مرکزی موسسه تماس بگیرید:

(واحد پژوهش 02166979519) (واحد فروش 02166979526) (واحد مشاوره 09196748625)

کتاب تأثیر الگوی حل مسأله خلاقانه بر یادگیری درس علوم، تألیف مهین ویسی، سودابه محمدپور، سهیلا شفیعی منتشر شد!

نظرات

+ افزودن نظر